Alfred Szklarski to jeden z najbardziej cenionych polskich autorów literatury przygodowej, szczególnie pamiętany z cyklu o Tomku Wilmowskim, który zachwyca kolejne pokolenia czytelników pasjonującymi wyprawami w egzotyczne zakątki świata.
Jego bogaty dorobek, obejmujący ponad 30 powieści, łączy edukację z rozrywką, przekazując wiedzę o geografii, kulturach i historii poprzez dynamiczne fabuły. To literatura, która inspiruje ciekawość świata i uczy przez wciągającą przygodę.
Biografia pisarza – od pseudonimów do literackiej sławy
Urodzony w 1912 roku, Alfred Szklarski debiutował w 1939 roku powieścią Wróżba pod pseudonimem A. Murawski, aby uniknąć cenzury i szykan wobec swojego nazwiska. Przed wojną i w jej trakcie publikował pod różnymi pseudonimami:
- Alfred Gruda,
- Alfred Murawski,
- Marek Smuga,
- Fred Kid.
Tworzył różnorodne utwory – od kryminałów i powieści erotycznych po sensacyjne przygody dla dorosłych.
W okresie powojennym, po osiedleniu się na Śląsku, skupił się na literaturze młodzieżowej, czerpiąc z własnych doświadczeń podróżniczych i pasji do zoologii. Razem z żoną Krystyną Szklarską napisał trylogię Złoto Gór Czarnych, nagrodzoną Orlim Piórem. Zmarł w 1992 roku, pozostawiając notatki, na podstawie których ukazały się pośmiertne tomy cyklu o Tomku, jak Tomek w grobowcach faraonów (1994, dokończona przez ks. Adama Zelgę) czy Tomek na Alasce (2021, dokończona przez Macieja Dudziaka). Jego twórczość ewoluowała od lekkich sensacji do głębokich, edukacyjnych opowieści, czyniąc go klasykiem polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej.
Cykl o Tomku Wilmowskim – serce twórczości Szklarskiego
Najbardziej ikonicznym dziełem Szklarskiego jest cykl o Tomku Wilmowskim, składający się z dziewięciu (plus dwa pośmiertne) powieści, które śledzą przygody polskiego nastolatka na pięciu kontynentach. Bohater, zainspirowany postaciami jak Tadeusz Szklarski (ojciec autora) i słynni podróżnicy, przeżywa polowania na zwierzynę, odkrywa tajemnice i poznaje obyczaje rdzennych ludów – książki te są nie tylko rozrywką, ale i źródłem wiedzy etnograficznej oraz geograficznej.
Oto chronologiczna lista kluczowych tomów z krótkim opisem, dlaczego warto je przeczytać:
- Tomek w krainie kangurów – początek cyklu: wyprawa do Australii, polowania na kangury i spotkania z Aborygenami; idealna na start, pełna barwnych opisów outbacku;
- Tomek na Czarnym Lądzie (1958, pierwotnie „Przygody Tomka na Czarnym Lądzie”) – afrykańskie safari, Pigmeje i łowcy głów; klasyk z bogatą fauną i florą;
- Tomek na wojennej ścieżce – Ameryka Północna, konflikty z Indianami i gorączka złota; dynamiczna akcja z historycznym tłem;
- Tomek na tropach Yeti – Himalaje i poszukiwania legendarnego Yeti; wplecione odkrycia polskich himalaistów, pozycja dla miłośników górskich tajemnic;
- Tajemnicza wyprawa Tomka – Antarktyda i Oceania, odłowy zwierząt do zoo; edukacyjna, z elementami nauki;
- Tomek wśród łowców głów – Nowa Gwinea i plemiona łowców głów; pełna napięcia i egzotyki;
- Tomek u źródeł Amazonki – Ameryka Południowa, dżungla i społeczności indiańskie; jedna z najciekawszych pod względem przygód;
- Tomek w Gran Chaco – pampasy Argentyny i Paragwaju; unikalne krajobrazy i lokalne konflikty;
- Tomek w grobowcach faraonów (1994, pośmiertnie) – Egipt i starożytne tajemnice; godne zwieńczenie, wierne stylowi autora.
Pośmiertne: Tomek na Alasce (2021) – zimowe przygody w Arktyce. Cały cykl to obowiązkowa lektura dla młodzieży – łączy przygodę z faktami, inspirując do odkrywania świata.
Trylogia „Złoto Gór Czarnych” – perła dla dorosłych czytelników
Współautorstwem z Krystyną Szklarską powstała trylogia Złoto Gór Czarnych, skierowana do dorosłych, skupiona na losach Indian Dakota w XIX wieku:
| Tom | Tytuł | Krótki opis i dlaczego warto |
|---|---|---|
| 1 | Orle pióra (1974) | wprowadzenie w świat Dakotów, polowania i rytuały; bogate tło historyczne. |
| 2 | Przekleństwo złota (1977) | konflikt z białymi osadnikami o złoto; napięcie i autentyczność. |
| 3 | Ostatnia walka Dakotów (1979) | kulminacja z dramatycznymi bitwami; nagrodzona Orlim Piórem, mistrzowska synteza faktów i fikcji. |
Seria wyróżnia się realizmem i empatią wobec Indian, czyniąc ją idealną dla fanów historycznych przygód.
Inne warte uwagi książki – kryminały, sensacje i wczesne dzieła
Szklarski nie ograniczał się do młodzieży. Pod pseudonimami tworzył kryminały i sensacje – poniżej kilka tytułów wartych poszukania:
- W szponach gangsterów (1942, A. Murawski) – debiutancki kryminał z azjatyckim wątkiem;
- Żelazny pazur (1942) – przygodowa sensacja z elementami detektywistycznymi;
- Krwawe diamenty (1943) – tropy zbrodni i wielka stawka w egzotycznej scenerii;
- Tajemnica grobowca (1944) – zagadka z oddechem historii i skarbami w tle;
- Gorący ślad (1946) – brawurowa sensacja o sobowtórze Hitlera;
- Tajemnica Ituri (1947, Fred Kid) – afrykańska intryga w gąszczu dżungli.
Te rzadsze dziś utwory pokazują wszechstronność autora – polecane kolekcjonerom i miłośnikom retro-sensacji.
Które książki wybrać na początek – rekomendacje
Zobacz nasze krótkie rekomendacje dopasowane do wieku i preferencji:
- Dla młodzieży (10–16 lat) – zacznij od Tomek w krainie kangurów i Tomek na tropach Yeti; dynamiczne, edukacyjne, ponadczasowe;
- Dla dorosłych – trylogia Złoto Gór Czarnych lub Krwawe diamenty; więcej realizmu i mroczniejszych wątków;
- Dla wszystkich – cały cykl Tomka w kolejności chronologicznej; dostępny w e-bookach i audiobookach.
Twórczość Szklarskiego przetrwała dekady dzięki autentyczności i przygodowemu zacięciu, inspirując nowe wydania (np. Tomek wśród łowców głów w 2026). Warto sięgnąć po te książki, by przenieść się w świat bez granic.